Previous Chapter -- Next Chapter

2.2. Muhammadning birinchi nikohi va payg‘ambarlikka chaqiriq

Islom manbalarida Muhammadning o‘n ikki yoshidan to qirq yoshigacha bo‘lgan yillari haqida deyarli hech narsa aytilmagan, garchi bizda ushbu davrning ikkita asosiy voqeasi: birinchici, uning Xadicha bilan turmush qurishi, ikkinchisi, uning payg‘ambarchilikka bo‘lgan qiziqishi haqidagi ma’lumotga egamiz.

Muhammad yoshligida o‘z qabilasining boshqa oilasidan bo‘lgan bir boy beva ayolga, uning savdo karvonini boshqarish uchun yollangan. Uning ismi Xadicha edi, u uch marta turmush qurgan va avvalgi har bir nikohidan farzand ko‘rgan. Nega Muhammadga yoshligida bunday mas’uliyat yuklanganligi va Xadicha nima uchun Muhammadga turmushga chiqganini bilmaymiz. Muhammad yigirma besh yoshda va u qirq yoshda bo‘lganida, Xadicha unga turmush qurishni taklif qildi. Ba’zi Islomiy manbalarga ko‘ra, Xadicha ovqat va ichimlik tayyorlab, otasini va qabiladagi boshqa erkaklarni chaqirgan va ular mast bo‘lguncha eb-ichishgan. Shunda Xadicha otasiga: "Muhammad bin Abdulloh menga uylanmoqchi; meni unga xotin qilib bering", dedi. Shunday qilib, u uni Muhammadga turmushga berdi. U unga (otasiga) bir oz atir surtdi va unga Makka an’analariga ko‘ra an’anaviy hulla (oltin bilan bezatilgan va maxsus marosimlarda kiyiladigan maxsus chopon) kiydirdi. U hushiga kelganda, u atir va hulla kiyganini ko‘rdi. U "Menga nima bo‘ldi? Bu nima? Bu nima?" deb so‘radi. Xadicha: “Meni Muhammad ibn Abdullohga nikohlab berdingiz”, deb javob berdi. — Men seni etim Abu Tolibga turmushga berdimmi? - deb xitob qildi otasi: "Yo‘q. Hech qachon!" "Qurayshning oldida ahmoqdek ko‘rinishdan, o‘z mastligingizni odamlarga aytishdan uyalmaysizmi?" — deb so‘radi Xadicha va u o‘z qizini ota-onasi va moddiy imkoniyati bo‘lmagan kambag‘alga turmushga berishni istamaganiga qaramay, Xadicha otasini rozi bo‘lgunicha davom etdi (Ahmad ibn Hanbal, “Musnad”).

Xadicha bilan turmush qurish Muhammadga aqliy mashqlar va ruhiy mashg‘ulotlar uchun ko‘proq vaqt ajratishga imkon yaratdi. Biroz vaqt o‘tkach, Muhammad vahiy ko‘ra boshladi. Uni yovuz ruh egallab olgan bo‘lishidan xavotirlanib, u o‘z qo‘rquvini xotini bilan bo‘lishdi va u uni masihiy bo‘lgan, garchi u ba’zi bir bid’at e’tiqodiga ega bo‘lsa ham, o‘zining amakivachchasi Varakaning oldiga olib bordi. Uni butparast emas, balki yakkaxudolik dinini yaxshi bilgan odam sifatida, u Muhammadning boshidan kechirganlarini ko‘proq tushunishini Xadicha bilar edi. Baraqa Muhammadga uning vahiylari huddi Muso kabi payg‘ambar ekanligini anglatishi va shu tariqa urug‘lar Muhammadning ongida ekilganligi va sug‘orilganligini aytdi.

Ko‘p o‘tmay, Varaka vafot etdi va Muhammadning vahiylari bir muncha vaqt to‘xtab qoldi. Vahiylar to‘xtab qolishi natijasida Muhammad shunday shubha va tushkunlikka tushib qoldiki, u o‘zini tog‘ning tepasidan tashlashga bir necha marta urinib ko‘rdi; har safar Jabroil unga zohir bo‘lib: "Siz haqiqatan ham Allohning Rasulsiz", dedi (Buxoriy, Sahih). Barcha ma’lumotlarga ko‘ra, Muhammad hali ishonmagan va uni ishontirish kerak edi. Bizda Xadicha Muhammadni u yovuz ruhni emas, balki farishtani ko‘rganligiga qanday ishontirishi kerakligi haqidagi bir nechta hikoyalar mavjud. Ana shunday hikoyalardan birini Muhammadning ilk tarjimai holi, Ibn Ishoq tamonidan aytilgan:

Shunday qilib, tashrif buyuruvchi unga hurmat ko‘rsatganini va sochlarini ochganda g‘oyib bo‘lganini ko‘rsatib, u Muhammadga u bunday hurmatni ko‘rsatmaydigan yovuz ruh emas, balki farishta bo‘lishi kerakligini ko‘rsatdi.

Shunday qilib, Xadicha va Varaka - Islom tarixchilarining fikriga ko‘ra - Muhammadning payg‘ambar ekanligiga birinchi bo‘lib ishonishgan va bunga Muhammadni ishontirishgan.